Η συνάντησή μας έγινε ένα ζεστό απόγευμα του καλοκαιριού. Μπαίνοντας στο γραφείο του αρχιτέκτονα εκείνο που σου προκαλεί εντύπωση είναι η λιτή πολυτέλεια, χαρακτηριστικό γνώρισμα και των κτιρίων του. Το βλέμμα μου καθηλώνεται σ’ένα αυθεντικό πίνακα του Τσαρούχη εν έτη 1977. Πίσω από το γραφείο του που χρονολογείται στις αρχές του αιώνα, παλιοί κιτρινισμένοι χάρτες διακοσμούν τον τοίχο . Παρατηρώντας τους λίγο πιο προσεκτικά διακρίνω κάποιες κόκκινες κουκκίδες, είναι τα σημεία με τα σπίτια που είχε φτιάξει ο πατέρας του. Σχέδια με άμφια του 18^ου αιώνα και η εξερεύνηση μου στο χώρο συνεχίζεται πριν να ξεκινήσει η κουβέντα μας. Μια παλιά αντλία νερού σκουριασμένη στέκεται δίπλα στο μπαλκόνι. Ένα τμήμα της πόλης του Λονδίνου με το Big Ben από πλέξιγκλας είναι πραγματικά εντυπωσιακό και «κάνει παρέα» με ένα άλλο έργο του Γάλλου σχεδιαστή Φίλιπ Σταρκ που αρχικά νόμιζα ότι ήταν χταπόδι αλλά αποδείχθηκε λεμονοστύφτης!

Θαλασσογραφίες στους τοίχους και μια σύνθεση που αποτελείται από κατόψεις σπιτιών στον Κεραμικό που σχεδίασε ως φοιτητής ο ίδιος, σε μαγνητίζει. Σε πρώτη θέση μια ζωγραφιά γεμάτη καρδιές μέσα σ’ένα φιλιστρίνι, έργο της εξάχρονης κόρης του Αριάδνης. Τα μαγαζιά και διαμερίσματα που έχει φτιάξει ο ίδιος ξεπερνούν τα 400. Δεν ήταν και τόσο εύκολο να ξεφύγει από το χώρο του σχεδίου, με παππού αρχιτέκτονα και πατέρα πολιτικό μηχανικό. Η πρώτη του επαφή με την αρχιτεκτονική ήταν χειροπιαστή. Όλα ξεκίνησαν με ένα σφυράκι…γκρεμίζοντας τον τοίχο στο σπίτι της γιαγιάς στην Ακτή Θεμιστοκλέους.

Ήταν μεγάλο σοκ για κείνον όταν για πρώτη φορά το σχέδιο που υπήρχε στο μυαλό του ως εικόνα έγινε κτίριο. Δεν κρύβει , όπως αποδεικνύεται και από τη δουλειά του, την αγάπη του για τα νεοκλασικά και τ’ αφήνει να του «μιλήσουν» για να τα προσεγγίζει με σεβασμό. Συνεπής στους χρόνους του δεν μακρηγορεί τα πράγματα. «Η έμπνευση προέρχεται και από τις δεσμεύσεις που δημιουργείς στον εαυτό σου» λέει. Οι ιδέες μπορεί να τον «επισκεφθούν» την ώρα που οδηγεί ή ετοιμάζει πρωινό στην κόρη του.

Παλεύει για μια «αχρονική» αρχιτεκτονική η οποία να μην εντάσσεται σε εφήμερες μόδες αλλά να έχει διάρκεια στο χρόνο. Πιστεύει ότι όλοι έχουμε μερίδιο ευθύνης για το γεγονός ότι οι σύγχρονες πόλεις έχουν εξελιχθεί σε τερατουργήματα. Μιλά με ιδιαίτερη ευαισθησία για τα παιδιά που δεν μπορούν να παίξουν πια γι’ αυτό και προτείνει την ενοποίηση των ακάλυπτων χώρων των πολυκατοικιών. Αν είχε ικανοποιηθεί η ανάγκη του για δημιουργία θα ήθελε να ασχοληθεί με τη ναυτιλία γιατί η θάλασσα ασκεί μια περίεργη έλξη πάνω του.

Μέσα στο χαώδη κόσμο, η συλλογή του με τα γλυπτά περιλαμβάνεται στο δικό του κυνήγι νησίδων ομορφιάς και αισθητικής. Η Καστέλα είναι η περιοχή που «ακουμπά» περισσότερο στην αισθητική του αλλά τον γοητεύει και η παραλιακή ζώνη που εκτείνεται από το κεντρικό λιμάνι του Πειραιά έως το Πέραμα, απ’αυτή τη βιομηχανική αρχαιολογία, τις παλιές αποθήκες και τα καρνάγια που του δίνουν την ευκαιρία να βρεθεί πιο κοντά στην ιστορία. Όλα αυτά και άλλα πολλά συζητήσαμε στο γραφείο του υπό τους ήχους της Dinah Washington και με θέα τη Μαρίνα Ζέας.

Αισθάνομαι ιδιαίτερη χαρά εδώ, υπό τους ήχους της τζαζ με υποδέχεστε στο γραφείο σας στη Μαρίνα Ζέας. Πότε ήρθατε για πρώτη φορά σε επαφή με την αρχιτεκτονική;

Αυτό είναι ένα θέμα μακρινό πολύ. Δεδομένου ότι υπάρχει και μια οικογενειακή συνέχεια, ο παππούς μου ήταν αρχιτέκτονας, ο πατέρας μου πολιτικός μηχανικός, ήμουν πάντοτε σε μια εμπλοκή με σχέδια. Μετά από τόσα χρόνια, τώρα πια, και τόσα έργα που έχουν περάσει δικά μου και τα οποία είναι αρκετά είτε απομονωμένα κτίρια, είτε διαμερίσματα, μαγαζιά, πρέπει να είναι γύρω στα 400 , όγκος δουλειάς δηλαδή το ένα αλληλοκαλύπτει το άλλο. Και όμως καμιά φορά πηγαίνοντας για δουλειά , περνώντας από κάποιο παλαιότερο σπίτι που το είχε φτιάξει ο πατέρας μου, αυτομάτως μου έρχεται η εικόνα του πώς ήταν όταν έριχναν τα μπετά, γιατί με έπαιρνε μαζί του, ήμουν δώδεκα χρόνων και το θυμάμαι. Είναι μια εικόνα που μου έρχεται σαν ακτινογραφία, σαν να μην έχει περάσει καιρός, σαν να μην έχουν περάσει όλα αυτά τα κτίρια, γυμνά κτίρια στα μπετά ή τότε που χάραζαν το τούβλο. Κατ’ επανάληψη πήγαινα με τον πατέρα μου σε οικοδομή από πολύ μικρός όχι σαν φοιτητής αρχιτεκτονικής αλλά και σαν μικρός μαθητής.Τον θυμάμαι στο γραφείο του, στο σχεδιαστήριο του που πήγαινα τα’απογεύματα.Πάντα είχα αυτές τις προσλαμβάνουσες εικόνες και σε συνδυασμό με τις προσλαμβάνουσες εικόνες τις δικές του, από περιέργεια παιδική, όχι γιατί προσπαθούσα να παραστήσω τον «σπασίκλα», ξεφύλλιζα περιοδικά και βιβλία αρχιτεκτονικής που είχε. Ήταν εικόνες που εντυπώνονταν στο μυαλό μου, σ’ένα παιδί εντυπώνονται πολύ πιο έντονα αυτές οι εικόνες.

Και αποδεικνύεται απ’αυτό που σου είπα προηγουμένως που θυμάμαι τα κτίρια ημιτελή από ότι τελειωμένα. Ουσιαστικά υπήρχε μια συνεχή εμπλοκή. Θυμάμαι αυτό τον χώρο που βρίσκομαι τώρα ήταν νεοκλασικό που το είχε φτιάξει ο παππούς και την περίοδο που ήταν να γκρεμιστεί έπαιρνα ένα σφυράκι. Ο παππούς μου είχε πεθάνει και η γιαγιά μου ζούσε σ΄ένα τεράστιο σπίτι μόνη της και μου είχαν πει ότι κάποια στιγμή θα γκρεμιστεί , είχε αρχίσει και εγκαταλειπόταν αυτό το σπίτι. Και η ευχαρίστησή μου ήταν να παίρνω ένα σφυράκι και να το γκρεμίζω σιγά-σιγά. Θεωρώ ότι αυτή η πρώτη μου επαφή με την αρχιτεκτονική ήταν και χειροπιαστή.

Το σφυράκι στον τοίχο…

Το σφυράκι στον τοίχο στο σπίτι της Ακτής Θεμιστοκλέους.

Έτσι ξεκίνησαν όλα, από ένα σφυράκι;

Ναι, ναι, ναι

Αν η οικογένειά σας δεν ήταν οικογένεια πολιτικών μηχανικών και αρχιτεκτόνων, θα επιλέγατε να ασχοληθείτε μ’αυτό τον τομέα;

Έχω την αίσθηση ότι ένα τμήμα της διαμόρφωσής μου και της γενικότερης καλλιέργειας και μόρφωσής μου το έχω λάβει από την οικογένειά μου και η δική μου κλίση σχετίζεται με την τέχνη, μ’αυτό το τμήμα της ζωής δηλαδή τη δημιουργία.Πιστεύω ότι ακόμα και αν δεν έκανα αυτό , θα έκανα κάτι παρεμφερές αλλά αν μπορούσα να είχα ικανοποιήσει, είτε σε μια δεύτερη ζωή μεταφυσικά μιλώντας, αυτό το τμήμα, η πιο σωστή απάντηση στην ερώτηση σου θα ήταν ότι θα με ενδιέφερε να ασχοληθώ με τη θάλασσα, με ελκύει πάρα πολύ η έννοια της θάλασσας. Θα μ’άρεσε να έκανα μια δουλειά με τη θάλασσα. Θεωρώ πολύ αντρίκια δουλειά, πέρα από το οικονομικό θέμα, την ικανοποίηση που μπορεί να λάβει κανείς, να εξοπλίσω ένα μικρό καραβάκι , να προσπαθήσω να ξεκινήσω μια δουλειά που να έχει σχέση με τη ναυτιλία, θα με ενδιέφερε πολύ.

Αρχιτέκτονας ή εφοπλιστής να υποθέσω;

Και αυτό όχι τυχαία. Δεν είναι οικονομικό θέμα. Έχω μεγάλη επαφή και αλληλομεταφορά ενέργειας με πελάτες μου που έχουν σχέση με τη ναυτιλία, τυχαίνει να είναι αρκετοί . Είναι κάτι που μ’αρέσει , να πηγαίνω στο γραφείο τους, να παρακολουθώ, γνωρίζω τη διαδικασία της δουλειάς οπότε είναι πολύ εύκολο γι’αυτούς να μου εξηγήσουν πώς θέλουν τα γραφεία τους. Μ’αρέσει η ουσία του πράγματος, μπορεί να ακούγεται βαρύγδουπο . Μην ξεχνάμε ότι σε κάθε πετυχημένο εφοπλιστή, είναι μια πολύ δύσκολη δουλειά, μπορεί κανείς αναλογικά να ξέρει ότι υπάρχουν άλλοι δέκα έως πενήντα από πίσω που έχουν πάει φυλακή, έχουν αυτοκτονήσει, έχουν χάσει τα λεφτά τους.Είναι μια τρομερά δύσκολη και ριψοκίνδυνη δουλειά. Ένας σύγχρονος εφοπλιστής πρέπει να είναι ένας «σύγχρονος πειρατής» με την καλή την έννοια, δεν είναι κάτι εύκολο. Θα ήθελα να κάνω κάποιες προσπάθειες σ’αυτό το χώρο, αν είχα ικανοποιήσει το άλλο τμήμα των αναγκών μου που είναι η έκφραση, η δημιουργία, η έκφραση και η τέχνη που εμπεριέχονται στη δουλειά τη δική μου.

Θυμόσαστε το πρώτο σπίτι που σχεδιάσατε;

Ναι, είχα την τύχη σαφέστατα και λόγω του ότι ένα τμήμα της αρχιτεκτονικής ου πορείας έγινε και μέσα από το γραφείο του πατέρα μου. Πάρα πολλά χρόνια είναι που είμαι ανεξάρτητος ακόμη και όταν ζούσε ο πατέρας μου. Ήταν επιλογή.Θεωρώ ότι κάθε παιδί πρέπει να ανεξαρτητοποιείται και να κάνει δικά του πράγματα,δηλαδή είναι μια νοοτροπία που τη βλέπεις σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και την Αμερική. Ένα παιδί κάποια στιγμή σηκώνεται και φεύγει. Αυτός ο εναγκαλισμός με την οικογένεια σε μεγάλη ηλικία ειδικά στα αγόρια θεωρώ ότι δεν είναι και τόσο υγιές . Δεν είναι θέμα διαφωνίας με την οικογένεια αλλά επιλογής. Κανείς πρέπει να δοκιμάζει τις δικές του δυνάμεις. Πέρα απ’αυτό στην αρχή της καριέρας μου, συνεργαζόμουν με τον πατέρα μου στο γραφείο του.Είχα την ευχέρεια να μπορώ να έχω καλές αναθέσεις, βίλες, μονοκατοικίες. Ξεκίνησα με καλά και δύσκολα έργα που ήταν πολύ ικανοποιητικό για μένα.Είναι μεγάλη υπόθεση κάποιος στην αρχή της καριέρας του να βλέπει ένα σχέδιο που φτιάχνει και βγαίνει μέσα από το μυαλό του, να το βλέπει τρισδιάστατο και αυτή την τεράστια διάσταση που είναι ένα προς ένα δηλαδή στην πραγματικότητα. Στην αρχή είναι και σοκ, είναι μεγάλο πράγμα αυτό.

Την εικόνα του μυαλού να την βλέπεις μπροστά σου…

Όπως κάποιος που φαντάζεται ένα έργο, είναι σκηνογράφος, χορογράφος και βλέπει την παράσταση να πραγματοποιείται μπροστά του είναι σοκ. Πόσοι ηθοποιοί υπάρχουν που λένε ότι δεν έχουν δει ποτέ τις ταινίες τους, θέλουν να προφυλάξουν τον εαυτό τους από τέτοια συναισθήματα, είναι πάρα πολλοί. Ένα από τα πρώτα σπίτια που είχα σχεδιάσει ήταν μια μονοκατοικία στη Βούλα. Εδώ βάζω και το μέρος της τύχης γιατί υπάρχει και αυτό στη ζωή. Όταν ξεκίνησα μόνος μου, να σχεδιάζω με ένα μολύβι έκανα ένα πείραμα. Στην δουλειά δεν υπάρχει οικογενειακή παράδοση, δεν είναι κάποιο κατάστημα, είναι σαν τον γιατρό, ο καθένας είναι αυθύπαρκτος.

Ο πατέρας παρέμβαινε;

Όταν είχα το δικό μου γραφείο όχι.

Όταν ήσασταν μαζί;

Εν μέρει, όχι πολύ. Είχε σεβασμό ως προς το αρχιτεκτονικό τμήμα. Εκείνος έκανε τα στατικά, τις κατασκευές.

Σε άφηνε…

Ναι και όταν ξεκίνησα μόνος μου υπήρχε πάλι η τύχη. Αν πει κανείς ποιό ήταν το πρώτο μου έργο, ήταν μια μονοκατοικία στην Εκάλη. Ουσιαστικά ήμουν ταγμένος σε κάποιο ύφος σπιτιών. Η μονοκατοικία πάντα με ενδιέφερε πάρα πολύ, παρόλο που έχω κάνει όλων των ειδών τις αρχιτεκτονικές: γραφεία, καταστήματα, μικρά και μεγάλα έργα. Πάντα η μονοκατοικία είναι κάτι που με ενδιαφέρει.

Με ποιο τρόπο φυτρώνουν τα σχέδια στο μυαλό σας. Είναι θέμα έμπνευσης;

Η διαδικασία της έμπνευσης δεν έχει ουσιαστικά αποκρυπτογραφηθεί από κανέναν.Και όσον αφορά στην Τέχνη, πώς κάποιος εμπνέεται και σχεδιάζει, ζωγραφίζει είναι κάτι συγκλονιστικό και πως κάποιος άλλος σχεδιάζει κάτι διαφορετικό και είναι πιο συνηθισμένο.Είναι διεργασία που γίνεται μέσα στο μυαλό. Η δική μου μεθοδολογία είναι να λάβω όσες γίνεται περισσότερες πληροφορίες για το έργο που πρέπει να φτιάξω. Πηγαίνω και βγάζω φωτογραφίες, έχω τα σωστά τοπογραφικά, τα ύψη, αν έχει κλίσεις, ό,τι βρίσκεται στον περιβάλλον χώρο.Πάντα μ’αρέσει να σέβομαι τον περιβάλλον χώρο και αυτό έχει αρχίσει να δημιουργεί κάποιες δεσμεύσεις. Ουσιαστικά η έμπνευση εν μέρει προέρχεται και από τις δεσμεύσεις που δημιουργείς στον εαυτό σου. Η Καστέλα είναι μια νεοκλασική περιοχή , δεν μπορείς να φτιάξεις κάτι πολύ μοντέρνο, εξωπραγματικό ή μεγάλο σε διαστάσεις. Η κλίμακα είναι μικρά σπίτια με νεοκλασικά στοιχεία. Ό,τι και αν φτιάξεις θα πρέπει να είναι πρωτότυπο, σύγχρονο αλλά θα πρέπει να σεβαστείς τον γενικότερο περίγυρο. Είναι μια περιοχή που υπήρχε πριν από εμάς και θα παραμείνει και μετά.Πρέπει να τη σεβαστούμε, δεν μπορούμε να «βιάζουμε» την κάθε περιοχή επειδή μας ήρθε μια έμπνευση της στιγμής. Ουσιαστικά έμπνευση σημαίνει δεσμεύσεις. Από την άλλη ξεκινώντας αυτό που έλεγα, ότι συλλέγω το μεγαλύτερο βαθμό πληροφοριών που μου χρειάζεται, σαφέστατα με σεβασμό στις ιδιαιτερότητες και τις επιθυμίες του πελάτη για το πώς θέλει να είναι το σπίτι του, πώς είναι ο τρόπος ζωής του και το αφήνω για ένα μικρό διάστημα. Θα ήθελα και λίγο παραπάνω αλλά για να είναι κανείς εντάξει και συνεπής στους χρόνους του δεν μπορεί να μακρηγορεί τα πράγματα. Οι διεργασίες γίνονται μέσα στο μυαλό την ώρα που οδηγεί κανείς στο αυτοκίνητο, την ώρα που ξυπνά, εκεί έρχονται κάποιες ιδέες τις οποίες μετά προσπαθεί με την τεχνική, την τέχνη και την επιστήμη του να τις συνθέσει σε ένα ρεαλιστικό αποτέλεσμα.

Έχει τύχει να ξυπνήσετε βράδυ για να σχεδιάσετε, να σας έρθει το σχέδιο σε μια στιγμή χαλάρωσης;

Παλιά το έκανα πολύ συχνά. Τώρα προσπαθώ να το θυμάμαι και το επεξεργάζομαι το πρωί που είναι πολύ καλή περίοδος για μένα. Είμαι αναγκασμένος να ξυπνώ νωρίς στις έξι οπότε υπάρχει και ένα μεγάλο διάστημα που είμαι στο γραφείο χωρίς να υπάρχει κανένας, σχεδιαστές, άλλοι αρχιτέκτονες. Είναι μια ήσυχη ώρα και βάζω ουσιαστικά πράγματα, είναι ξεκάθαρο το μυαλό, δεν γίνονται τηλεφωνήματα και πέρα απ’αυτό πολλά σχέδια μου’ρχονται το πρωϊ που ξυπνώ.Ετοιμάζοντας πρωινό στην κόρη μου έρχονται πολλά, είναι πολύ πιο σημαντική δουλειά απ΄όσο φαίνεται.

Υποθέτω ότι το γάλα και η πορτοκαλάδα μπορούν να δώσουν το ερέθισμα ακόμα και για ένα χρώμα στον τοίχο.

Είναι καθαρό το μυαλό και έρχονται ωραίες ιδέες , φρέσκιες.

Είναι γεγονός ότι κάποιος αν κυκλοφορήσει στον Πειραιά και δει ταμπέλες σας λογικά καταλαβαίνει ότι είναι δικό σας το κτίριο. Είναι όμως γεγονός ότι χωρίς να δει ταμπέλες σου σε κάποιο κτίριο που έχετε τελειώσει πάλι έχετε αφήσει μια ταυτότητα. Τι είναι αυτό που κάνει τα κτίριά σας αναγνωρίσιμα;

Καταρχήν σ’ευχαριστώ γι’αυτό που είπες , για έναν αρχιτέκτονα είναι πολύ ευχάριστο να τ’ακούει. Σίγουρα υπάρχουν κάποιες σταθερές, είναι πράγματα που υπάρχουν μέσα μας και εκφράζοντάς τα, σαφέστατα μένουν κάποια αποτυπώματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει επανάληψη, αντιγραφή έργων. Θεωρώ ότι είναι πάρα πολύ κακό, δεν πρέπει να γίνεται ποτέ αυτό.Εκείνο που χαρακτηρίζει τα έργα μου ή τουλάχιστον εγώ θέλω να τα χαρακτηρίζει, το «πολεμάω» αυτό το πράγμα, θέλω να κάνω μια αρχιτεκτονική η οποία να είναι αχρονική, να μην εντάσσεται σε εφήμερες μόδες.Δηλαδή τώρα είναι μόδα να κάνεις το μίνιμαλ , το ποστ μόντερν, να είναι νεοκλασικά στοιχεία με βαριά. Θεωρώ ότι η ζωή των κτιρίων είναι πολύ μεγάλη, είναι πάνω από εκατό χρόνια, μας υπερβαίνει, είναι μια μεγάλη επένδυση. Πρέπει να έχουμε σεβασμό στον πελάτη που έκανε μια επένδυση και δεν θέλει να απαξιωθεί μέσα σε μια δεκαετία, επειδή κάποιος ήθελε να δοκιμάσει ένα ρεύμα, μια τάση του εξωτερικού και ήθελε να την εφαρμόσει και να είναι μια ευκαιρία να κάνουμε πειραματισμούς στους πελάτες. Σκεφτείτε να το έκανε αυτό ο γιατρός και ο φαρμακοποιός, θα ήταν καταστροφικό.

Πρέπει κανείς να έχει σεβασμό γι’αυτό το πράγμα, να μπορέσει να κάνει μια αρχιτεκτονική η οποία να διαρκέσει σε βάθος χρόνου.Υπάρχουν κάποια στοιχεία που με χαρακτηρίζουν. Στις όψεις των κτιρίων που θεωρώ ότι είναι το κομμάτι που ανήκει στην κοινωνία, δηλαδή υπάρχει μια κοινωνική ευθύνη περισσότερη ενώ ο ιδιωτικός χώρος ανήκει στον πελάτη, στο χρήστη που αναθέτει. Υπάρχει μια μεγαλύτερη κοινωνική ευθύνη στην όψη.Στις όψεις κοιτώ και αυτό που με ενδιαφέρει πολύ είναι να υπάρχουν επενδύσεις. Δηλαδή τώρα «ντύνω» τα κτίριά μου με μάρμαρο, πωρόλιθο, να μην είναι ένας σοβάς χρωματιστός ο οποίος φθείρεται με το χρόνο. Τα χρώματα τα ακρυλικά που χρησιμοποιούμε, με τον ήλιο και την μόλυνση ξασπρίζουν,χαλάνε και μετά ο μπογιατζής τα βάφει σε άλλους τόνους απ’αυτούς που είχε φανταστεί ο αρχιτέκτονας, υπάρχει πάντα μια αλλοίωση. Προσπαθώ μέσα στο πλαίσιο αυτής της αχρονικής αρχιτεκτονικής, τα υλικά να αντέχουν στο χρόνο, να είναι μεγάλης διάρκειας.Θα μ’άρεσε αν κάποιοι είναι πιο τολμηροί να τα «ντύσουν» με σίδερο και με ξύλο, μ’αρέσουν οι επενδύσεις στις όψεις των κτιρίων και όχι απλά ο σοβάς. Ένα άλλο χαρακτηριστικό μου είναι τα μακρόστενα ανοίγματα όσον αφορά την όψη που είναι πάνω στο δρόμο. Έτσι δείχνουν μια συνέχεια της ιστορίας της αρχιτεκτονικής η οποία για παράδειγμα στην Καστέλα τα νεοκλασικά δεν θα αντιγράφαμε τα νεοκλασικά στο Κολωνάκι , το «τραβηχτό» αλλά θα αντιγράψουμε τη μορφή των ανοιγμάτων γιατί οι αναλογίες είναι πάρα πολύ σημαντικές. Από τη μεριά που είναι η θάλασσα μπορείς να μην κάνεις καθόλου τοίχο, να είναι όλο γυαλί αλλά από τη μεριά που είναι ο δρόμος πρέπει να το κάνεις ώστε να έχει μια συνέχεια και με τον υπόλοιπο ιστό της πόλης, τουλάχιστον τα καλά στοιχεία του ιστού της πόλης. Δεν θα αντιγράψεις το παραμικρό τυχαίο σπίτι του ’70 που βρίσκεται δίπλα, θα κοιτάξω το σύνολο της περιοχής. Πολλές φορές καλούμαστε να συνθέσουμε ένα σπίτι το οποίο είναι μέσα σ’ένα παραδοσιακό ιστό. Πάρα πολλά σπίτια δικά μου γίνονται στη Μύκονο που έχει πολυτελή παραδοσιακή ζωή και πρέπει να χρησιμοποιείς παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Η λαϊκή νησιώτικη αρχιτεκτονική έχει σαφείς κανόνες. Η νεοκλασική αρχιτεκτονική της Καστέλας, του κέντρου του Πειραιά, της Πλάκας, είναι τελείως διαφορετική. Πρέπει να παίρνουμε το προσωπικό μας ύφος και να το εντάσσουμε στον περίγυρο που βρίσκεται το κάθε σπίτι. Δεν είναι επειδή έχουν ζήτηση τα νεοκλασικά να φτιάξω νεοκλασικό σπίτι στη Μύκονο, θα το προσαρμόσω στην τοπική αρχιτεκτονική. Βέβαια θα έχει τα δικά μου χαρακτηριστικά, δεν θα είναι μια αλλοτρίωση του εαυτού μου.

Έχει τύχει να περάσετε από δρόμους και να δείτε ένα σύγχρονο κτίριο απέναντι από ένα νεοκλασικό. Πως αισθάνεστε;

Εμένα μ’άρεσε αυτή η περίοδος πολύ. Θεωρώ και σε συμβολικό επίπεδο ότι ήταν μια περίοδος που δημιουργήθηκε μια παράδοση αστική για την πόλη. Πιστεύω στην αστική παράδοση πέρα από ιδεολογίες. Πιστεύω δηλαδή ότι κανείς θα πρέπει να ζει σαν αστός, να ντύνεται σαν αστός, να μπορεί να πηγαίνει στο θέατρο, στον κινηματογράφο, να έχει την καλλιέργεια του αστού, να έχει τα ενδιαφέροντα του, τις συλλογές, τα σπορ του. Δηλαδή πέρα από το σπίτι, όλα αυτά αντανακλούσαν την περίοδο την αστική του Πειραιά, της Αθήνας. Ήταν ένα γενικότερο ιδεολογικό πλαίσιο που με ενδιέφερε πέρα από το αν είναι κανείς αριστερός ή δεξιός, δεν το εξετάζω απ’αυτή τη μορφή . Το «αστός» έχει πάρει μια πολιτική βαρύτητα ιδεολογική που δεν του αξίζει, οπότε σαν έκφραση μιας τέτοιας κατάστασης με ενδιαφέρουν αυτά τα σπίτια πολύ.Έβλεπες ακόμη και στα εργοστάσια τα παλιά, την ευαισθησία και την καλαισθησία που είχαν. Αν κάνεις μια βόλτα στην Πειραιώς και δεις τα παλιά εργοστάσια , θα διαπιστώσεις την τεχνική και ευαισθησία που είχαν και κοιτά κανείς τα σύγχρονα τα οποία είναι στο πιο χαμηλό κόστος που θα λειτουργήσουν μέχρι να’ρθει η λαίλαπα της Κίνας και να τα ξηλώσουμε, να τα πουλήσουμε, να γίνουν κάτι άλλο. Έχει αλλάξει και η νοοτροπία τώρα πια αλλά όλα αυτά, η εφήμερη έκφραση του «επιχειρείν» σήμερα, μας κάνει να σεβόμαστε την παλιά περίοδο που ήταν τόσο πολύ εντυπωσιακά αυτά τα κτίρια και τόσο καλαίσθητα.

Δεν σας ενοχλεί δηλαδή το γεγονός όταν βλέπετε κάποιο νεοκλασικό και απέναντί του ένα σύγχρονο κτίριο;

Η θέση μου είναι ότι σε κάθε περίοδο υπήρχαν καλά και κακά κτίρια.Θεωρώ ότι και νεοκλασικά μπορεί να μην υπήρχαν και τόσο σπουδαία. Επειδή είναι πιο ανθρώπινα σπίτια είναι η κλίμακά τους πιο μικρή, πιο όμορφα και σκηνογραφικά σπίτια, σαφέστατα υπερτερούν σε σχέση με μια πολυκατοικία άχαρη της δεκαετίας του 70.Αν είναι ένα άσχημο νεοκλασικό κτίριο του ’70 φαντάζει πολύ πιο όμορφο και σε θλίβει το γεγονός ότι έχουν γκρεμιστεί πολλά για να δημιουργηθούν τα απρόσωπα, σύγχρονα κτίρια που υπάρχουν και διαμορφώνουν μια πόλη. Υπάρχουν και σύγχρονα παραδείγματα καλών κτιρίων, δεν είναι ότι όλα τα παλιά ήταν καλά όλα τα σύγχρονα για πέταμα.

Παρόλα αυτά θα έλεγα ότι οι σύγχρονες πόλεις και μιλώ κυρίως για τον Ελλαδικό χώρο, έχουν πλέον εξελιχθεί σε τερατουργήματα. Έχετε αναρωτηθεί ποτέ το γιατί;

Έχω την αίσθηση ότι είναι πάρα πολλές οι αιτίες και έχουμε όλοι μερίδιο ευθύνης: αρχιτέκτονες και εκείνοι που γκρέμισαν τα κτίρια για αντιπαροχή, εκείνοι που ζητούν ένα φτηνό σπίτι και οι πολιτικοί που επέτρεψαν αυτό τον τρόπο ανοικοδόμησης. Για παράδειγμα θα μπορούσαμε να πούμε ότι στην Ιταλία έχουν κρατήσει ατόφιο το ιστορικό κέντρο που υπήρχαν όλα αυτά τα παλιά σπίτια και έχουν χτίσει στην περιφέρεια. Υπάρχουν και άλλοι τρόποι ανάπτυξης, δηλαδή δεν είναι ότι δεν μπορούσαμε να κάνουμε κάτι άλλο γιατί χρειαζόταν για την αστυφιλία που δημιουργήθηκε μετά τον πόλεμο. Στην ιστορία υπάρχει η αντιπαροχή για να μπορέσει να καλύψει τις ανάγκες των ανθρώπων που ήρθαν στην πόλη για δουλειά, δεδομένης της ερήμωσης της υπαίθρου μετά τον εμφύλιο.Ιδεολογικά έχουν αναπτυχθεί όλα αυτά τα ζητήματα.

Η ουσία είναι αυτό που λες εσύ, ότι στον Ελλαδικό χώρο η πόλη είναι ένα τερατούργημα και πανομοιότυπη. Δηλαδή αν σου κλείσω τα μάτια και σε βάλω στο κέντρο της Λάρισας και στο κέντρο του Ηρακλείου, της Λαμίας και σε κάποια βόρεια πόλη, δεν θα μπορέσεις να τις ξεχωρίσεις γιατί έχει πια χαθεί η ταυτότητα της κάθε πόλης. Βλέπεις τα παλιά σπίτια να έχουν μείνει μεμονωμένα, σποραδικά. Δεν υπάρχει ανάπτυξη μέσα από υπαίθριους χώρους ακόμη και τώρα. Κάηκε η Πάρνηθα πέρυσι και συζητάμε να πουλήσουμε το Ελληνικό, να το κάνουμε πολυκατοικίες στο ένα τρίτο. Η νοοτροπία εξακολουθεί να είναι η ίδια ακριβώς μετά από τόσα χρόνια και μετά από το παράδειγμα όλης της Ευρώπης και μετά απ΄όλες τις δικλείδες ασφαλείας που προσπαθεί να βάλει η Ευρωπαϊκή κοινότητα. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη των ελεύθερων χώρων, σ’αυτή την ανώνυμη αρχιτεκτονική των πολυκατοικιών που είναι παντού η ίδια και σ’αυτό έχουν μερίδιο ευθύνης και οι αρχιτέκτονες. Πιστεύω ότι υπάρχουν τρόποι να κάνεις και όμορφες πολυκατοικίες, επαναστατικές, αρκεί να το θελήσει κανείς, να προσπαθήσει να πείσει τους πελάτες του.

Τι σημαίνει για εσάς ωραίο;

Μέσα σ’ένα χάος όπως είναι ο κόσμος, προσπαθεί κανείς να βρει νησίδες οι οποίες τον εκπροσωπούν αισθητικά. Το ωραίο είναι αρκετά σπάνιο και το αναζητά κανείς συνέχεια. Μια από τις αναζητήσεις μου πάνω στην αισθητική και την έννοια της ομορφιάς είναι και η συλλογή μου με τα γλυπτά, δεν είναι καμία τεράστια, σ’αυτή τη φάση έχει 60 κομμάτια. Είναι το κυνήγι νησίδων ομορφιάς και αισθητικής μέσα σ’ένα χαώδη κόσμο όπως είναι ο σύγχρονος κόσμος. Όπως είχε αναφέρει ο Ιταλό Καλβίνο στο βιβλίο του «Αόρατες πόλεις», μιλώντας ο Μάρκο Πόλο στον μεγάλο Χαν , τον βασιλιά της Κίνας, αν θεωρήσει κανείς ότι όλη η ζωή είναι ένα χάος, πρέπει να κυνηγήσεις και να βρεις τα κομμάτια αυτά που σε αντιπροσωπεύουν και τα οποία θεωρείς όμορφα και να τα συλλέξεις. Δεν είναι πάντα αντικείμενα. Μπορεί να είναι στιγμές ζωής, στιγμές που ζεις με κάποιον άνθρωπο ή να είναι φευγαλέες εικόνες , δηλαδή μικρά κομμάτια που θα αποτελέσουν τη συλλογή της ομορφιάς της ζωής σου και τα οποία θα σε χαρακτηρίζουν. Από τότε που γεννιέται κανείς μέχρι που διαμορφώνεται, μεγαλώνει, νομίζω ότι αυτά είναι που σε χαρακτηρίζουν, αυτές οι στιγμές, οι εικόνες, τα αντικείμενα που έχεις στο σπίτι και είναι επιλογή σου.

Έχετε ανακατασκευάσει αρκετά νεοκλασικά του Πειραιά. Αν σας έλεγα σ’αυτό τον όμορφο κόσμο σας να ξεχωρίσετε κάποιο…

Αν περιοριστούμε στα νεοκλασικά θα μπορούσα να διαλέξω δυο. Το ένα είναι στη Μπουμπουλίνας και Πραξιτέλους το οποίο είχε και μια πολύ καλή τύχη, έχει γίνει πνευματικό ίδρυμα. Είχε ξεκινήσει ως πνευματικό ίδρυμα, παλιά στεγαζόταν σχολή χορού και κάτω…

το καλλιτεχνικό καφενείο «Η Στοά»

Ναι η «Στοά. Τώρα το έχει αγοράσει ένας πλοιοκτήτης ο Λασκαρίδης ο οποίος το έχει κάνει «Βιβλιοθήκη Λασκαρίδη», στο όνομα της μητέρας του , και το οποίο προβάλει τα γράμματα, την πνευματική ζωή του Πειραιά, έχει μια πάρα πολύ ωραία και μεγάλη βιβλιοθήκη, κάνει εκθέσεις ζωγραφικής κάθε τόσο και πάρα πολλές διαλέξεις αλλά υψηλού επιπέδου δηλαδή είχε μιλήσει η Γλυκατζή Αρβελέρ Πρύτανης του Πανεπιστημίου Παρισιού και άλλοι συγγραφείς.

Αυτό είναι ένα ωραίο κτίριο που το είχα βιώσει σε κάθε λεπτομέρεια, κάθε γωνιά την είχα σχεδιάσει με μεγάλη αγάπη. Ένα άλλο είναι που τελειώνει τώρα στη Δημοσθένους και Σκουζέ , μ’αρέσει αυτή η διαχρονικότητα που έχει γιατί δίπλα είναι ο αρχαιολογικός χώρος που ουσιαστικά είναι ρωμαϊκά κατάλοιπα της πόλης, παλιά εργαστήρια κεραμικής από την Ρωμαϊκή εποχή και είναι μια συνέχεια. Το κτίριο είναι νεοκλασικό του 18^ου αιώνα, στα θεμέλιά του από κάτω έχει ρωμαϊκά τείχη και εργαστήρια τα οποία τα έχουμε σεβαστεί και τους έχουμε βάλει γυάλινο πάτωμα με φωτισμό. Δείχνει κανείς τη συνέχεια της αρχιτεκτονικής, τη συνέχεια της πόλης, υπάρχουν πράγματα που μας υπερβαίνουν. Εμείς περνάμε έτσι για ένα μικρό διάστημα στη ζωή αυτών των πραγμάτων.

Λόγω της δουλειάς σας είσαστε ένα βήμα πιο κοντά στην ιστορία.

Ναι, η ιστορία μπορεί να πει κανείς είναι το συντακτικό μου. Όπως κάποιος συγγραφέας και αυτός που χειρίζεται το λόγο έχει το συντακτικό του, το συντακτικό στην αρχιτεκτονική είναι η ιστορία.

Θα μπορούσατε να ξεχωρίσετε κάποια στιγμή που συγκινηθήκατε έντονα εν ώρα δουλειάς;

Ένα συναίσθημα που επαναλαμβάνεται κάθε φορά είναι, αυτό ισχύει κάθε φορά ου υπάρχει ενασχόληση με ένα νεοκλασικό, ένα παλιό κτίριο και που μπαίνω τις πρώτες φορές για να το γνωρίσω και ουσιαστικά προσπαθώ να αφουγκραστώ λιγάκι όσο γίνεται τον παλμό της ζωής που υπήρχε μέσα εκεί και αυτό μέσα από απτές μαρτυρίες γιατί πάντα βρίσκει κανείς παλιά πράγματα τα οποία είναι μηδαμινής αξίας, δεν μιλάμε για ανακαλύψεις φοβερές αλλά είναι τρομερό γιατί σε βάζουν να ξαναγυρίσεις την ιστορία πίσω, να δεις πώς ζούσαν , παλιά περιοδικά. Σε κάποια σπίτια υπήρχαν περιοδικά παλιά όπως το «Μπουκέτο» και φαντάζεσαι την κόρη της οικογένειας να τα ξεφυλλίζει με κάποιο ρομαντισμό. Σε άλλα σπίτια έχω βρει βιβλία τα οποία είχαν τη σφραγίδα της Βέρμαχτ και έβλεπες ότι ήταν πεταμένα στην Κατοχή, και έβλεπες τους στρατιωτικούς που με βία έδιωξαν τον κόσμο να διαβάζουν βιβλία ρομαντικά. Ακόμη και για τους σκληρούς ανθρώπους του πολέμου υπήρχαν στιγμές χαλάρωσης και είχαν την ανάγκη να αφεθούν σε «άλλο» κόσμο. Και αυτά τα ξαναβιώνει κανείς το 2000 πράγματα που είχαν πραγματοποιηθεί το ‘ 40 ή και παλαιότερα. Σε άλλα σπίτια βρίσκει κανείς παλιά εργαλεία, αντικείμενα και σε βάζουν στον τρόπο ζωής και σκέψης των ανθρώπων εκείνης της εποχής.

Για μένα είναι πολύ σημαντικό αυτό. Για να μπορέσεις να αναστηλώσεις ένα σπίτι πρέπει να το προσεγγίσεις με σεβασμό. Ειδικά στην αναστύλωση δεν μπορείς να κάνεις την προσωπική σου έκφραση, πρέπει να σεβαστείς το κέλυφος που υπάρχει, είναι κάτι που υπήρξε πριν από σένα και ουσιαστικά είναι αυτό που λέω καμιά φορά: να αφήσω μα μου «μιλήσει» το ίδιο το κτίριο για να δω πως θα μπορέσω να παρέμβω σ’αυτό. Μιλώντας με τους γλύπτες, συνδιαλέγομαι λόγω της ενασχόλησής μου με τη γλυπτική, πολλοί λένε ότι κοιτούν την πέτρα, να δουν πως θα τους «μιλήσει» για να την λαξεύσουν. Με την ίδια έννοια προσπαθώ και εγώ περιεργαζόμενος τους χώρους να προσπαθήσω να «ακούσω» το κτίριο. Αυτό είναι συγκινητικό συναίσθημα το οποίο και βιώνω κάθε φορά που μπαίνω σ’ένα νεοκλασικό. Είμαι ακόμη μόνος μου, δεν έχουν μπει οι εργάτες, δεν του «έχουν βγάλει τα μάτια», δεν του έχουν ξηλώσει τα πατώματα, δεν υπάρχει αυτή η πίεση, είναι μια προσέγγιση που γίνεται με σεβασμό, σαν ιεροτελεστία πλέον για μένα.

Τα κτίρια σίγουρα «μιλάνε» με το δικό τους τρόπο. «Μιλά» όμως και η ίδια η πόλη σαν σύνολο. Ο Πειραιάς έχει χάσει την αρχιτεκτονική του ταυτότητα. Ποιο κομμάτι αυτής της πόλης θα έλεγες ότι «ακουμπά» περισσότερο στην αισθητική σας;

Ξεχωρίζω λιγάκι και λόγω της δουλειάς μου διαχρονικά από τότε που ήμουν μαθητής και σαν φοιτητής αρχιτεκτονικής, είχα σχεδιάσει πάρα πολλά κτίρια αλλά και αργότερα, είναι η Καστέλα ένα σημείο που με καλύπτει αισθητικά, μ’αρέσει και με αντιπροσωπεύει σαν περιοχή. Επίσης παρακάτω αν πάει κανείς μ’αρέσει το Τουρκολίμανο γιατί συνδυάζει και το στοιχείο της θάλασσας και για μένα είναι σημαντικό. Υπάρχουν περιοχές μετά το λιμάνι, προς Πέραμα που είναι όλη αυτή η παλιά βιομηχανική αρχαιολογία, τα ναυπηγεία και τα παλιά καρνάγια που είναι ενδιαφέροντα, οι παλιές αποθήκες, αυτά τα σημεία στα οποία ξεχειλίζει η ιστορία, μ’αρέσουν περισσότερο από κάποιο σύγχρονο κομμάτι, κάποια Mall, τα προτιμώ.

Αν έκανες κάποιες προτάσεις στους υπεύθυνους αυτής της πόλης, αρχιτεκτονικές προτάσεις, ποιες επιγραμματικά θα μπορούσες να αναφέρεις;

Θα έβαζα σαν πρώτη προτεραιότητα τους υπαίθριους χώρους, το πράσινο και αυτά τείνουν πλέον να τα καταλάβουμε με τον πιο εκμεταλλευτικό τρόπο. Δηλαδή βλέπεις την πλατεία Κοραή η οποία έχει γεμίσει με όλα αυτά τα γυάλινα στοιχεία των καφετεριών. Ουσιαστικά σε έναν υπαίθριο χώρο κάποιος έχει κάνει ένα δικό του κατάστημα, έχει στήσει το δικό του μαγαζάκι. Για τους κοινόχρηστους χώρους θα έκανα παρεμβάσεις οι οποίες θα αφορούν περισσότερο τις δενδροφυτεύσεις ή χώρους στους οποίους θα μπορούν να παίξουν παιδιά που μεγαλώνουν σε μια πυκνή πόλη όπως είναι ο Πειραιάς και έχουν πολύ λίγες ευκαιρίες να παίξουν και αυτό είναι δυσάρεστο , σε στεναγχωρεί γιατί διαμορφώνονται με έναν τρόπο επιτήρησης και όχι ελευθερίας. Είναι σημαντικό να υπάρχουν ελεύθεροι, κοινόχρηστοι χώροι και εν πάσει περίπτωση όσοι υπάρχουν να είναι διαμορφωμένοι έτσι ώστε να μπορούν να υποδεχτούν κόσμο, παιδιά που να παίζουν.

Άλλες παρεμβάσεις που μπορούν να γίνουν , μπορεί να ακούγεται κοινότυπο αλλά εγώ πιστεύω και στου καθενός μας την παρέμβαση, μην τα περιμένουμε όλα από το Κράτος, το Δήμο, ο καθένας να εκμεταλλευτεί μέρη του σπιτιού του όπως είναι οι ταράτσες. Οι ακάλυπτοι χώροι κανένας δεν μιλά γι’ αυτούς οι περισσότεροι κάνουν λόγο για τις ταράτσες αλλά αν ενοποιηθούν αυτοί οι χώροι που έχει η κάθε πολυκατοικία από πίσω , γκρεμιστούν αυτοί οι τοίχοι, είναι ένας «νεκρός» χώρος που δεν χρειάζεται να τον περιφρουρούν με τοίχους τεράστιους. Αν λοιπόν ενοποιηθούν οι ακάλυπτοι χώροι των πολυκατοικιών γίνεται ένας καταπληκτικός χώρος για να μπορούν να παίξουν τα παιδιά να είναι προστατευμένα, τώρα που γίνονται απαγωγές, δημιουργείς μια όαση προσωπική, για πέντε πολυκατοικίες, για τριάντα παιδιά. Είναι κάτι πολύ όμορφο και μπορεί να γίνει με μικρό κόστος. Οι ταράτσες έχουν μεγάλο κόστος γιατί θα πρέπει κανείς να δει στατικά αν αντέχει όλα αυτά τα βάρη, τα νερά. Όλοι οι Δήμαρχοι λένε να φυτέψουν στις ταράτσες αλλά το κόστος της μόνωσης είναι μεγάλο. Τμήματα πρασίνου μπορούν να δημιουργηθούν και σε άλλα μέρη, αν δεν υπάρχει ο χώρος σε μια ταράτσα έχεις τον αέρα να αναπνεύσεις και τη θέα και μπορεί πράγματι να γίνει ένας μικρός χώρος για να μπορεί να παίξει κανείς, είναι πολύ μεγαλύτερο από το μπαλκονάκι που έχει ένα παιδί για να παίξει. Από μόνοι μας μπορούμε να κινηθούμε, υπάρχουν πράγματα τα οποία είναι εύκολα να γίνουν. Θέλει οργάνωση, να συνεννοηθούν οι ένοικοι των πολυκατοικιών μεταξύ τους. Θα μπορούσε ακόμη και το Κράτος να το επιβάλλει: να ενοποιηθούν οι ακάλυπτοι χώροι, πράγματα που συζήτιονται χρόνια και δεν έχει γίνει τίποτα.

Υποθέτω ότι αυτό στο εξωτερικό λειτουργεί σε κάποιες πόλεις…

Σαφέστατα, υπάρχει και αυτή η αυτοδιαχείριση της πόλης σε επίπεδο τοπικών συμβουλίων και από μόνοι τους αποφασίζουν και κάνουν κάποια πράγματα. Στο βαθμό που το κράτος δεν μπορεί να παρέχει περισσότερους ελεύθερους χώρους , η παρέμβαση θα μπορούσε να γίνει πίσω από τα κτίρια.

Θα ήθελα να κλείσουμε αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα μας και να περάσουμε από την αρχιτεκτονική των κτιρίων στην αρχιτεκτονική των σχέσεων.

Θεωρώ ότι είναι αρκετά δύσκολο και πρέπει να είναι κανείς πολύ καλός αρχιτέκτονας, μεταφορικά καλός αρχιτέκτονας ,για να μπορέσει να εμβαθύνει στις ανθρώπινες σχέσεις, γιατί έχουν αρχίσει και γίνονται πολύ δύσκολες. Προσπαθώ και εμβαθύνω, παρατηρώ τις σχέσεις με την κόρη μου που είναι μικρή ακόμα. Προσπαθώ να την κρατήσω κοντά μου, να μην υπάρχει η αποξένωση και αυτό γίνεται μέρα με τη μέρα. Κερδίζεις την εμπιστοσύνη του παιδιού, προσπαθείς να το διαχειριστείς σαν ένα αυτόνομο, αυτοτελή άνθρωπο και όχι επειδή είναι μικρό να νομίζεις ότι μπορείς να το κάνεις ότι θέλεις και να προσπαθείς να το καπελώσεις ή να του επιβληθείς γιατί αυτό θα έχει επιπτώσεις αργότερα, θα σε πληρώσει με το ίδιο νόμισμα. Ουσιαστικά το παρακολουθώ καθημερινά, είναι ένα παιδί έξι χρονών, σχετικά φρέσκο. Η άλλη εμβάθυνση και ισορροπία που μπορεί να εκφραστεί με την έννοια της αρχιτεκτονικής των σχέσεων είναι με τη σύντροφό του καθένας. Όπως λέγαμε για τα κτίρια και το τι επιλέγει κανείς και συλλέγει μέσα στο σύνολο της ζωής που βιώνει, το ίδιο πρέπει να κάνεις και με τους ανθρώπους, να επιλέγει εκείνους με τους οποίους θέλει να είναι κοντά, να μην περιμένει την τύχη. Αν κάποιον τον θεωρεί ενδιαφέρον και ότι είναι κοντά στην νοοτροπία τη δική του να του το πει, να επιμείνει σε μια τέτοια σχέση γιατί είναι πολύ δύσκολες πλέον οι σχέσεις των ανθρώπων. Ακόμη και εκούσια λόγω του τρεξίματος της δουλειάς δεν έχουν χρόνο, υπάρχει αποξένωση ενώ παλαιότερα δεν υπήρχε τόσο πολύ. Οι άνθρωποι βρισκόντουσαν, τραγουδούσαν . Τώρα καλύπτεται με την τηλεόραση και τα ηλεκτρονικά μέσα, παλαιά υπήρχε μεγαλύτερη ζεστασιά . Βλέπω νέους ανθρώπους όπου λόγω της μεγάλης εξοικείωσης με την τεχνολογία φτάνουν να περνούν και τη σχέση μέσα απ ’αυτή. Ακόμη και άνθρωποι που δεν το περιμένεις, είναι ελκυστικοί και δεν έχουν καμία ανάγκη απ’ αυτό το πράγμα , είναι ένας ενδόμυχος φόβος και προσπαθούν να επικοινωνήσουν και με άλλους ανθρώπους μέσα από το διαδίκτυο. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι πιο γενναίοι, πιο τολμηροί και να ανοίγονται στους συνανθρώπους του και να μην περιμένουν μέσα από αυτό το κρυφτό να σου απαντώ σε κάποιες απαντήσεις, αυτό είναι ένα παιχνιδάκι…νομίζω ότι χρειάζεται τολμηρότητα .

Σ’ευχαριστώ πολύ Νικόλα Ντόριζα για τη φιλοξενία

Σ’ευχαριστώ και εγώ Καλλιόπη που πάντα είσαι ευγενέστατη.

Να’ σαι καλά. Καλές εμπνεύσεις εύχομαι

Σ’ευχαριστώ

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ: Σπούδασε στην Αρχιτεκτονική Σχολή της Βενετίας I.U.A.V. με διπλωματική διατριβή στην έδρα "Caratteri Tipologici di Architettura". Στη συνέχεια παρακολούθησε σεμινάρια Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής της Αρχαιολογικής Εταιρίας Αθηνών"Seminaire Atelier Europeen de Projet Urbain" στο Saint Malo, στη Γαλλία Ειδίκευση στη αρχιτεκτονική σύνθεση.Συμμετείχε στο Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό για το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, με ομάδα Ιταλών αρχιτεκτόνων (A. Cornoldi, A. Rabachini, E. Meneghetti, M. Vizzini).Παρακολούθησε μαθήματα στην Πολεοδομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βενετίας. Μετά από ιστορική έρευνα προχώρησε στη συγγραφή και έκδοση του βιβλίου του Ν.Ντόριζας, «Τα κτίρια του Πειραιά κατά τον 19^ο αιώνα», έκδοση Φίλων Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά 1998.

Οι κύριοι τομείς Αρχιτεκτονικής σύνθεσης με τους οποίους ασχολείται είναι: Σύγχρονες μονοκατοικίες, Ειδικά Εμπορικά κτίρια, Αναστήλωση νεοκλασικών κτιρίων, Εταιρική Ταυτότητα Εμπορικών Αλυσίδων. Η αρχιτεκτονική του μελέτη αφορά στη σύνθεση σύγχρονων μονοκατοικιών – κυρίως στην Καστέλλα και τα νότια προάστια – και ειδικών κτιρίων γραφείων. Το 1991 συμμετείχε στο Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό για το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, με ομάδα Ιταλών αρχιτεκτόνων (A. Cornoldi, A. Rabachini, E. Meneghetti, M. Vizzini).

Έχει συνεργαστεί σε μεμονωμένα έργα με τους:Νίκο Βαλσαμάκη, αρχιτέκτονα, Adriano Cornoldi, καθηγητή I.U.A.V. Βενετία Ιταλίας , Μάνο Μπίρη, καθηγητή Ε.Μ.Π., Δημήτρη Αυγουστίνο, καθηγητή Πολυτεχνείου Grenoble Γαλλίας, Βασίλη Προφυλλίδη, καθηγητή Δ.Π.Θ., Γιάννη Τσουδερό, καθηγητή Ε.Μ.Π., Antonio Citerio, αρχιτέκτονα Milano Ιταλίας,Παναγιώτη Καρύδη , καθηγητή Ε.Μ.Π. καθώς και με πολλές κατασκευαστικές εταιρίες.